IMAGINARIA HEJTU. O MOWIE NIENAWIŚCI W SFERZE PUBLICZNEJ

Filozofia z natury poszukuje zrozumienia i próbuje objaśniać otaczający nas świat. Z tego powodu 57 numer Universitas Gedanensis pragniemy poświęcić refleksji nad pojęciem „mowy nienawiści” – gorliwie używanym i nadużywanym w sferze publicznej. W ostatnim czasie zostało ono spopularyzowane przez media i do pewnego stopnia zawłaszczone przez dyskurs polityczny. Wydaje się, że na trwale przenika do mowy potocznej, funkcjonując w różnych, czasem spójnych, a czasem odległych od siebie kontekstach.

Interesuje nas analiza źródeł pojęcia „mowy nienawiści”. Zapraszamy autorów do analiz apolitycznych albo przynajmniej metapolitycznych. Chcemy prześledzić dzieje i zmienność tego pojęcia, a także źródła i sposoby funkcjonowania mowy nienawiści dawniej i dziś. Nie wykluczamy innych niż „mowa” źródeł czy mechanizmów wzbudzania i manipulowania emocjami. Wychodzimy z założenia, że negatywne stereotypy wiążą się także z innymi formami wypowiedzi (obrazem, karykaturą). Przypisywanie innym „mowy nienawiści” nabiera dziś również znaczenia pejoratywnego jako pewien wytrych pozwalający wybielić lub zneutralizować zarzuty kierowane do siebie, swojego obozu ideowego. Bardziej zaciemnia niż objaśnia zjawiska społeczne. Pełni co raz częściej rolę współczesnej chłosty, bowiem przypisanie „mowy nienawiści” drugiemu (a nie sobie) instrumentalizuje adresata. Wskazuje go jako winowajcę oddalając niewygodną refleksję o (współ)uczestnictwie. Ponadto używanie tego typu pojęć ma funkcję dehonestacyjną wobec adwersarzy. Mowa taka, jako oceniająco-znieważający cios, jest kształtowana na różne sposoby i wykorzystywana w propagandzie na równi z mediami i obrazami.

Z jakiego powodu tak się dzieje? Być może dlatego, że słowo wzmocnione obrazem jest skutecznym narzędziem polemicznym i zamiast opisywania rzeczy zamienia rozpatrywanie problemu w perswazję eliminującą niepożądane interpretacje problemu; a może jest wiele innych powodów i mechanizmów, których nie znamy i nie rozumiemy. Z tego względu zjawiska te – ujęte w krótkiej formule tytułu zapowiadanego numeru – zasługują na pogłębioną refleksję.

Chcemy spojrzeć na ten fenomen tak różnorodnie, jak to możliwe, używając instrumentarium współczesnej humanistyki: od strony filozoficznej, etycznej, teologicznej, socjologicznej, antropologicznej. Taka wielowymiarowa analiza pojęcia „mowy nienawiści” ma prowadzić do pogłębionego i krytycznego rozumienia otaczającej nas rzeczywistości, w której sama mowa nienawiści okazuje się być jednym z istotnych – w kontekście kształtowania postaw i nastrojów społecznych – zjawisk sfery publicznej.

Zapraszamy do współpracy w podjęciu próby refleksji na tak nakreślony temat.